Miasto nie ma pomysłu na Folwarczną? My podpowiadamy!

Stowarzyszenie Nasze Orłowo złożyło 22.01.2026 petycję dotyczącą przyszłości zespołu budynków przy ul. Folwarcznej 5–11. Dokument przedstawia propozycję nadania temu obszarowi funkcji społeczno‑kulturalnych, opartych na sprawdzonych modelach działania instytucji z Trójmiasta oraz na doświadczeniach organizacji pozarządowych i partnerów lokalnych.

Warto przypomnieć, że w odpowiedzi na interpelację radnego Dawida Biernacika miasto wskazało, iż obecnie nie posiada sprecyzowanej koncepcji zagospodarowania zespołu budynków przy Folwarcznej 5–11. Brak jednoznacznego planu ze strony samorządu potwierdza potrzebę przedstawienia propozycji oddolnej, opartej na analizie lokalnych potrzeb oraz doświadczeniach instytucji społecznych i kulturalnych. Nasza petycja stanowi odpowiedź na tę lukę — prezentuje możliwe kierunki działania i konkretne funkcje, które mogą zostać wprowadzone w zależności od decyzji miasta.

Inspiracje – dobre praktyki z Trójmiasta

W przygotowaniu koncepcji odwołaliśmy się do przykładów, które w ostatnich latach udowodniły, że połączenie funkcji społecznych, edukacyjnych i kulturalnych w jednym miejscu może przynieść trwałe korzyści dla mieszkańców. Szczególnie istotne były dla nas:

• Goyki 3 Art Inkubator w Sopocie – przykład udanej rewitalizacji zabytkowego obiektu i stworzenia w nim nowoczesnej instytucji kultury, łączącej działalność artystyczną, edukacyjną i społeczną.
• Centrum Sztuki Współczesnej ŁAŹNIA w Gdańsku – model, w którym przestrzeń historyczna została przekształcona w nowoczesne centrum kulturalne.
• Centrum Dolna Brama w Gdańsku – miejska instytucja łącząca funkcje kulturalne, biznesowe oraz społeczne, która również jest prowadzona w zabytkowym budynku.

Wszystkie te przykłady pokazują, że zabytkowe obiekty mogą stać się nowoczesnymi, otwartymi przestrzeniami, jeśli ich funkcjonowanie oprze się na współpracy wielu podmiotów i elastycznym modelu zarządzania.

Możliwości finansowania – ogólne założenia

W petycji wskazujemy, że przyszła działalność Folwarcznej 5–11 może być wspierana z różnych źródeł zewnętrznych, w tym programów krajowych i europejskich dotyczących kultury, edukacji, rewitalizacji, zieleni historycznej czy działań społecznych. Nie przesądzamy jednak konkretnych instrumentów – podkreślamy jedynie, że model oparty na współpracy międzysektorowej zwiększa szanse na pozyskiwanie środków, a tym samym zmniejsza obciążenie budżetu miasta.

Możliwe modele funkcjonowania

W dokumencie przedstawiono kilka wariantów organizacyjnych, które mogą być dostosowane do decyzji miasta:

• model miejski, w którym centrum działa jako jednostka samorządowa,
• model partnerski (miasto + organizacje społeczne + partner prywatny),
• model mieszany, w którym część funkcji realizowana jest przez miasto, a część przez NGO lub fundację,
• model modułowy, w którym poszczególne przestrzenie mają odrębnych operatorów, ale wspólną koordynację.

Wskazujemy, że model partnerski jest najbardziej elastyczny i pozwala na stopniowe rozwijanie działalności bez konieczności ponoszenia wysokich kosztów stałych.

Najważniejsze propozycje zawarte w petycji

Chcielibyśmy, aby przestrzeń na Folwarcznej 5-11 była miejscem, które łączy funkcje instytucji kultury i przystani sąsiedzkiej. W naszej opinii, podobnie jak w innych instytucjach w Trójmieście, znalazłoby się tu miejsce zarówno dla mieszkańców, artystów-rezydentów, czy ogrodu społecznego.

W środkowej części dokumentu przedstawiliśmy konkretne postulaty dotyczące funkcji, które mogłyby zostać ulokowane w Folwarcznej 5–11:

• Przeniesienie Orłowskiego Klubu Seniora z ul. Orłowskiej, co umożliwi prowadzenie działalności w większej i bardziej funkcjonalnej przestrzeni oraz pozwoli miastu efektywniej wykorzystać dotychczasowy lokal.
• Utworzenie filii Miejskiej Biblioteki Publicznej, aby mieszkańcy naszej dzielnicy zyskali lepszy dostęp do kultury.
• Przeniesienie siedziby Rady Dzielnicy Orłowo z przestrzeni szkolnej, co wyeliminuje ograniczenia godzinowe i zapewni radzie stałą, dostępną przestrzeń do pracy i konsultacji z mieszkańcami.
• Utworzenie filii Gdyńskiego Centrum Organizacji Pozarządowych obsługującej południowe dzielnice – jako jednej z możliwości.
• Alternatywnie: ulokowanie siedziby Gdyńskiego Centrum Wolontariatu, co zapewniłoby stałą przestrzeń do koordynacji działań wolontariackich w skali całego miasta.

Co istotne powyższe aspekty wcale nie muszą się wzajemnie wykluczać między sobą, ani nie muszą kolidować z artystyczno-kulturalną, dominującą funkcją centrum Folwarczna. Mogą wzajemnie ze sobą koegzystować w tych samych przestrzeniach przy odpowiedniej organizacji ich pracy przez jednostkę zarządzającą obiektami. Taki model pozwoli nie tylko efektywnie i maksymalnie wykorzystać istniejącą przestrzeń, ale również zaoszczędzić miastu fundusze.

Dlaczego Folwarczna 5–11?

W petycji podkreślamy, że zespół budynków przy Folwarcznej jest jednym z najcenniejszych historycznie obszarów Orłowa. Jego rewitalizacja i nadanie mu funkcji publicznych wpisuje się w kierunki rozwoju miast rekomendowane w licznych badaniach naukowych dotyczących urbanistyki, rewitalizacji i polityki społecznej. Badania te wskazują, że przywracanie do życia obiektów zabytkowych poprzez nadanie im funkcji społecznych i kulturalnych przynosi korzyści zarówno lokalnym społecznościom, jak i całemu miastu. W szczególności:

• zachowanie i ożywienie zabytkowej przestrzeni – literatura dotycząca ochrony dziedzictwa podkreśla, że aktywne użytkowanie obiektów historycznych jest najskuteczniejszą formą ich ochrony. Przestrzenie, które pełnią funkcje publiczne, są lepiej utrzymywane, częściej modernizowane i pozostają w świadomości mieszkańców jako element wspólnego dobra;
• stworzenie centrum aktywności dla mieszkańców południowej Gdyni – badania nad rozwojem lokalnym wskazują, że dostęp do bliskich, codziennych miejsc spotkań i aktywności znacząco zwiększa uczestnictwo społeczne, zwłaszcza w dzielnicach oddalonych od głównych instytucji miejskich. Folwarczna może pełnić rolę takiego „lokalnego węzła”, który ułatwia mieszkańcom korzystanie z oferty społecznej i kulturalnej bez konieczności dojazdu do centrum;
• rozwój działań społecznych, edukacyjnych i kulturalnych – liczne analizy potwierdzają, że instytucje działające w modelu otwartym, łączącym różne funkcje i grupy użytkowników, sprzyjają powstawaniu nowych inicjatyw, współpracy międzysektorowej oraz wzmacnianiu kompetencji społecznych. Przestrzenie wielofunkcyjne są bardziej elastyczne i lepiej odpowiadają na zmieniające się potrzeby mieszkańców;
• wzmocnienie lokalnej tożsamości i integracji społecznej – badania socjologiczne wskazują, że miejsca o silnym zakorzenieniu historycznym, które jednocześnie pełnią funkcje współczesne, stają się naturalnymi punktami odniesienia dla społeczności lokalnych. Sprzyjają budowaniu więzi sąsiedzkich, poczucia przynależności oraz identyfikacji z dzielnicą. Rewitalizacja Folwarcznej może wzmocnić te procesy, tworząc przestrzeń, która łączy przeszłość z teraźniejszością.

Dodatkowo, w literaturze dotyczącej ekonomii kultury i rewitalizacji podkreśla się, że nadanie funkcji publicznych obiektom zabytkowym generuje korzyści pośrednie: zwiększa atrakcyjność dzielnicy, poprawia jakość przestrzeni publicznej, wspiera lokalne inicjatywy gospodarcze oraz podnosi wartość społeczną i użytkową obszaru. W przypadku Folwarcznej 5–11 wszystkie te efekty mogą zostać osiągnięte przy relatywnie niewielkiej ingerencji w strukturę zabytkową, dzięki czemu zachowany zostanie jej unikalny charakter.

Czego oczekujemy od miasta

Na końcu petycji formułujemy jasne oczekiwania wobec władz Gdyni:

• podjęcia decyzji o przeznaczeniu Folwarcznej 5–11 na funkcje społeczne i kulturalne,
• rozpoczęcia prac nad modelem funkcjonowania centrum,
• uwzględnienia w procesie mieszkańców, organizacji społecznych i partnerów lokalnych,
• zapewnienia podstawowych warunków organizacyjnych umożliwiających rozpoczęcie działalności w formule etapowej.

Brak decyzji o funkcji publicznej prowadzi do postępującej degradacji obiektu i zamyka drogę do pozyskania środków zewnętrznych. Każdy kolejny rok bez działań zwiększa koszty przyszłego remontu, a jednocześnie zmniejsza szanse na zachowanie autentycznego charakteru miejsca. W wielu polskich miastach podobne obiekty zostały utracone nie z powodu złej woli, lecz z powodu opóźnień decyzyjnych. Chcemy, aby Gdynia nie powtórzyła tego błędu.

Napisaliśmy w petycji.

Stowarzyszenie Nasze Orłowo deklaruje gotowość do współpracy na każdym etapie prac oraz do dalszego wspierania procesu tworzenia miejsca, które może stać się ważnym punktem na mapie całej Gdyni.

Czytaj naszą petycję

Nasza petycja jest do pobrania pod tym linkiem.