Ponad pięć lat trwa batalia o wpis do rejestru zabytków jednego z najstarszych budynków pensjonatowych w gdyńskim Orłowie. W centrum konfliktu stoi przedwojenny pensjonat „Słońce” przy ul. Spacerowej 9: z jednej strony lokalny inwestor (powiązany z Vectrą) gotowy do rozbudowy działki, z drugiej stowarzyszenie mieszkańców i konserwator zabytków broniący autentycznej tkanki historycznej dzielnicy.
Skąd się wzięła sprawa
Pensjonat „Słońce” powstał około 1910 roku jako jeden z pierwszych obiektów letniskowych w Orłowie, zbudowany dla Feliksa Wetzela, kupca z Sopotu. Zaprojektowany w nurcie wczesnego modernizmu w typie Landhausa, z charakterystyczną wielopłaszczyznową bryłą, drewnianymi werandami i loggiami, przez dziesięciolecia służył jako pensjonat, a po wojnie jako komunalne mieszkania należące do Gminy Gdynia. Pomimo tej zmiany funkcji budynek zachował zaskakująco wiele ze swojej pierwotnej substancji: 3-traktowy układ wnętrz, drewnianą klatkę schodową z oryginalną stolarką oraz podłogi z desek w korytarzach i pokojach.
W 2020 roku Stowarzyszenie Nasze Orłowo złożyło do Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wniosek o wpisanie budynku do rejestru zabytków. Konserwator wszczął postępowanie. Do tego momentu nieruchomość była własnością gminy. Niebawem okazało się jednak, że właścicielem działek stała się spółka REV Management sp. z o.o. (powiązana z Vectrą) i że ma wobec terenu własne plany.
Pierwsza decyzja i pierwsze odwołanie
W listopadzie 2022 roku Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję wpisującą budynek dawnego pensjonatu „Słońce” do rejestru zabytków nieruchomych województwa pomorskiego pod numerem A-1999. Zakresem ochrony objął budynek wraz z całym terenem działek ewidencyjnych nr 2213, 2212 i 2211 obrębu 0022 Orłowo uznając ten obszar za dawny ogród towarzyszący pensjonatowi.
REV Management, reprezentowany przez kancelarię prawną, odwołał się od tej decyzji do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Spółka zarzuciła konserwatorowi liczne uchybienia proceduralne i merytoryczne: brak wystarczającego uzasadnienia dla objęcia ochroną całego terenu działek, niewyjaśnienie stanu faktycznego budynku, naruszenie zasady proporcjonalności oraz, co szczególnie istotne, nieuwzględnienie opinii konserwatorskiej zleconej przez samego inwestora, podważającej wartość autentycznej substancji zabytkowej obiektu.
Minister uchyla decyzję: sprawa wraca do punktu wyjścia
We wrześniu 2023 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając przez Generalnego Konserwatora Zabytków Jarosława Sellina, uchylił decyzję konserwatora w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Uzasadnienie decyzji ministerialnej było jednak dalekie od triumfu inwestora. Minister nie odmówił obiektowi wartości zabytkowych – wręcz przeciwnie, stwierdził, że Konserwator Zabytków niedostatecznie udokumentował zarówno wartości zabytkowe samego budynku, jak i terenu działek, a wydana decyzja nie spełniała wymogu „jednoznacznej i niebudzącej wątpliwości oceny wartości zabytkowych”. Konserwator nie wyjaśnił w szczególności, w jakim stopniu budynek zachował autentyczną substancję zabytkową, ani czy istniejące elementy struktury mogą być zachowane po przeprowadzeniu niezbędnych prac remontowych. Nie odniósł się też do statusu parterowej przybudówki będącej reliktem pawilonu z lat 20. XX wieku.
Co do terenu działek Minister uznał, że konserwator rozstrzygnął sprawę rażąco naruszając prawo: postępowanie wszczęto wyłącznie w sprawie budynku, a objęcie ochroną całego terenu nastąpiło bez jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego jego historyczną funkcję jako ogrodu pensjonatowego.
Sprawa wróciła zatem do gdańskiego konserwatora, tym razem z obowiązkiem przeprowadzenia znacznie bardziej szczegółowego postępowania dowodowego.
Ponowne postępowanie i zawiadomienie z 2026 roku
Przez ponad dwa lata konserwator zbierał materiał dowodowy na nowo. 25 lutego 2026 roku Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków skierował do stron zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego, wyznaczając 7-dniowy termin na złożenie uwag i wniosków przed wydaniem decyzji.
Tym razem zawiadomienie dotyczy wyłącznie budynku, nie terenu działek. Zniknęła też kancelaria reprezentująca REV Management z poprzedniego postępowania, a w jej miejsce pojawiła się inna: Kancelaria Głuchowski Siemiątkowski Zwara i Partnerzy. Inwestor nadal jest aktywną stroną postępowania.
Stowarzyszenie odpowiada
18 marca 2026 roku Stowarzyszenie Nasze Orłowo złożyło uwagi i wnioski w przedmiocie sprawy. W piśmie złożonym w trybie art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. stowarzyszenie zajęło jednoznaczne stanowisko: budynek powinien zostać wpisany do rejestru zabytków, przy czym ochroną należy objąć nie tylko bryłę i elewacje, ale również wnętrza – historyczny układ pomieszczeń oraz oryginalną stolarkę, ze szczególnym uwzględnieniem klatki schodowej o wysokim stopniu autentyczności.
Jednocześnie stowarzyszenie, wyciągając wnioski z decyzji ministerialnej, nie wnosi o wpis otoczenia do rejestru. Zamiast tego postuluje, by w zaleceniach konserwatorskich zastrzeżono odpowiednie odsunięcie nowej zabudowy od chronionego obiektu oraz jej harmonijne nawiązanie do architektury pensjonatu.
Co dalej?
Decyzja konserwatora powinna zapaść w najbliższych tygodniach. Tym razem postępowanie dowodowe było znacznie bardziej szczegółowe niż poprzednio, co zmniejsza ryzyko kolejnego uchylenia przez instancję odwoławczą. Kluczowe pytanie brzmi jednak tak samo jak w 2022 roku: czy konserwator zdoła tak precyzyjnie określić zakres i uzasadnienie ochrony, by decyzja ostała się w ewentualnym postępowaniu odwoławczym?
REV Management nie ujawnił publicznie swoich planów inwestycyjnych wobec działek przy Spacerowej 9. Wiadomo jednak, że teren w bliskim sąsiedztwie plaży w Orłowie, z widokiem na rzekę Kaczą, należy do najbardziej atrakcyjnych lokalizacji w całej Gdyni. Stawka sporu jest zatem wysoka – i nie chodzi wyłącznie o jeden przedwojenny budynek.